zoeken
 

Het sociaal domein: lastig te sturen.


door Hans Kersten, maandag 20 juli 2020
VVD-burgerlid Hans Kersten is al vele jaren werkzaam in de zorg. In deze column schrijft hij over de veranderingen en de toenemende rol van de gemeente. Bij de financiële tekorten is het te makkelijk om alleen het rijk de schuld te geven. De tekorten ontstaan ook deels door de keuzes die de gemeente zelf maakt. Het analysemodel van de Radboud Universiteit geeft inzicht en handvatten om te sturen.

Toen ik een kleine vijfendertig jaar geleden begon met werken in het psychiatrisch ziekenhuis Vrederust in Halsteren hadden we weinig tot niets te maken met de gemeente. De financiering kwam uit Den Haag en was lange tijd lumpsum: geld dat één keer per jaar overgemaakt werd.

Vrederust was altijd een wereldje op zich geweest. Op het hoogtepunt was het een bijna zelfvoorzienende gemeenschap met een eigen bakker, kleermaker, boerderij maar ook een eigen watervoorziening. Als je eenmaal op Vrederust kwam dan bleef je daar ook. Vaak een leven lang.

Sindsdien is er veel veranderd. Ideeën kwamen op over vermaatschappelijking, de kracht van het individu. De patiënt weer terug als burger. De beschermende woonvormen en het begeleid zelfstandig wonen kwamen op. Steeds meer werd de GGZ- zorg een maatschappelijke zorg. En dus een verantwoordelijkheid van de gemeente.

Onder andere door de ontzuiling gebeurde dit ook op andere fronten van de gezondheidszorg: de zorg voor verstandelijk gehandicapten, de zorg voor kwetsbare mensen maar ook ziekenhuizen en eerstelijnszorg werden meer en meer een onderdeel van het gewone leven.

Gemeente verantwoordelijk maar hoe?

Met de invoering van de Wet Maatschappelijk Ondersteuning (Wmo) kregen de diverse gemeenten van Nederland heel wat op hun bord. Het is 2015 en de gemeente moet de oorspronkelijke zorgtaken uit de AWBZ en de GGZ overnemen. Het was en is een enorm grootschalig veranderingsproces. Er zijn heel veel spelers: de gemeente, de zorgaanbieders, het Rijk, cliënten, werkgevers, scholen, ouders, professionals, verzekeraars maar ook belastingdienst en UWV. Daarnaast is het speelveld veelzijdig: werk, zorg, onderwijs, welzijn, jeugd, ouderen, schuldhulpverlening. En een legio aan wetten en geldstromen: Wmo, Jeugdwet, Participatiewet, Zvw, Wlz, Wpg. Dit, samen met de achterliggende ideeën van inclusie, democratische vernieuwing, vermaatschappelijking, kostenbeheersing en noem maar op, maakt het bijna onmogelijk om hier ook meer enig samenhangend beleid op te kunnen maken. En ieder plan dat je maakt kan morgen achterhaald zijn.

Beleid maken op het sociaal domein, kan dat wel?

Vorig jaar verscheen het boekje “De veranderende gemeente” door Thijs Homan. De ondertitel was: De praktijk van gemeentelijke verandering en ontwikkeling. Hij schetst een ontnuchterend beeld: De gemeenten in Nederland hebben gemiddeld permanent tegen de twintig verandertrajecten lopen. Als je denkt dat de resultaten van deze verandertrajecten leiden naar bruikbare doelen dan kom je bedrogen uit. De voornaamste functie van deze formele inspanningen is om de verwachtingen, vragen en behoeften van externe partijen (inwoners, bedrijven, ketenpartners, medeoverheden en kennisinstellingen) te temperen en te kanaliseren. Ook dit heeft zijn nut maar is niet precies wat je wilt met een verandertraject.

Wat kan de gemeente Bergen op Zoom doen?

Toch doet de gemeente heel veel goed binnen het sociaal domein. In ieder geval is iedere burger van Bergen op Zoom verzekerd van goede zorg.
Dat er tekorten ontstaan heeft deels te maken met te weinig middelen vanuit het Rijk.

Maar het is te makkelijk om alleen het Rijk hiervan de schuld te geven. De tekorten ontstaan ook deels door de keuzes die de gemeente zelf maakt. In het kader van het Focusakkoord worden acties genomen. Zo zet de gemeente nu in op een lobby richting Den Haag om meer middelen te mogen ontvangen. Wethouder Koenders was aanwezig bij de Tweede Kamer in het kader van de gemeenten-in-nood-actie. Ook is een dashboard ontwikkeld om de uitgaven in het sociaal domein te kunnen monitoren zodat er een beter inzicht komt in de tekorten op het sociaal domein.

Daarnaast is het echt nodig om te kijken wat de tekorten zijn die op het conto van de gemeente geschreven kunnen worden en wat door het Rijk aangevuld zou moeten worden. Met andere woorden waar kan de gemeente beleid op maken en wat komen we structureel tekort?

Door dr. Johan de Kruijf van de Radboud universiteit is een analysemodel ontwikkeld dat dat mogelijk maakt. Tevens is er vanuit de gemeenteraad van Enschede een initiatief ontstaan om met deze resultaten naar Den Haag te gaan. Een gezamenlijke actie met alle gemeenten in Nederland met deugdelijke cijfers maakt de kans van slagen uiteraard veel groter.

Inmiddels hebben meer dan 40 gemeenten het instrument toegepast en zijn ruim 120 gemeenten geïnteresseerd. Dat is samen ongeveer 50% van alle gemeenten in Nederland en daarmee is deze beweging de grootste die zich nu manifesteert. Bergen op Zoom zou er goed aan doen zich hierbij aan te sluiten.
 
© 2020 VVD Bergen op Zoom - Halsteren - Lepelstraat 
WebCMS: Koedie ICT